Trácht Pearsanta
Tá dhá rud tabhachtach chun tarlú d'Éireann agus an domhan mhór sna blianta atá le teacht; géarchéim fuinneamh (tarlóidh sé seo, ar bheag nó ar mhór, go tapaidh) agus athrú aeraide (tógfaidh sé seo dhá nó trí ghlúine chun cuir isteach go mór ar Eireann). Seo iad cúpla rud chun smaoineamh faoí mar gheall ar na rudaí seo;
- Ní raibh daonra an domhan chomh borrúil a riamh
- Tá breoslaí neamh-inathnuaite ar an rud is tabhachtaí do eacnamaíocht an domhan le cead bliain anuas.
- Sa Domhan Thiar, atá i cailíocht an t-saibhris, tá sé i gcleachta acu dul i ngleic leis an triú pairtí chun réiteach teicniúil ar fadhbanna.
- Tá athrú tagthaí ar an domhan “saibhir”. Feasta, ní choinníonn muid mórán rudaí chun an dara úsáid a bhaint astu. Níl an tíosach ceanna ag baint linn agus a bhí ag an nglúin a chuaigh romhan.
I tearmaí ginearálta, tá sé níos easca aird a thabhairt ar athrú athráide níos gairre do na moill. Bhris túairíscí aimsire i 1947 an fuacht a bhí i Nua Eabhrac, Eireann agus an UK. Ní de thimpiste gur laghdú an teocht i ngach áit thuas san ám cheanna. Tharla sé mar gheall go bhfuil siad ar fad an t-achar cheanna ón Mol Thuaidh. Tá a lán de na cinneadh atá déanta ar athrú aeráide déanta i timpeallachtaí uirbheach le domhanleithead mheasartha. Cé go bhfuil sé níos easca athrú aeraide a thabhairt faoí ndeara sa domhanleithead mheasartha seo ná a lán réigiúin eile, creidim go bhfuil sé níos deacaire a bheith cruinn faoí na leide finné i dtimpeallacht cathrach.
Ní gá do dhuine taisteal domhanda a dhéanamh chun fianaise a bhailiú ar athrú aeraide. Gheobhaidh tú léargas mhaith ó dhuine a chaith an chuid is mó dhá shaol ag obair amuigh faoin dúlra. Mar sin féin (agus mothú agam ar mo coiscéim charbón) ba mhaith liom cuir síos anseo faoí mo taithí ó áiteanna difriúil ar an domhan.
Rinne me taisteáil beag san Aifric, na Stát Aontaithe agus Eireann. Bhuail mé Malawi i Mí na Samhna 2001 i lár tonn teasa (shroic ár teirmiméadar 45ºC sa scáth). Thosaigh gorta in a lán tíre i deisceart na h-Aifric ina dhiadh sin.
Chomh maith lena a lán daoine eile, is dóigh, ón domhan eacanamaíochta saibhir a theann go'n domhan eacnaíomachta bhocht, mhotaigh mé mar fimíneach. I Malawi, bhaintear úsáid as minibusanna agus truiceanna mar iompar poiblí. Bhí siad lán i gconaí. Déanadh mé tuairim go raibh rothair ag 75% de mhuintir Malawi gur bhain siad úsáid as gach lá. Mar gheall nach raibh teilifís ag mórán daoine, rachadh daoine thart le raidió ar na rothair acu.
Ní raibh sé seo practiciúil amháin ach freisin bhi sé cool nó “sharp”. Bhí an “Top 40” ar an raidio ar nós “Top of the Pops”. An tréimhse a bhí mise i Malawi, bhí an “Top 40” urraithe ag Monsanto – an comhlacht is mó go síol IG (“innealtóireacht géineiticeach” nó “genetic engineering”) sa domhan. Nuair a bhí mé san Aifric, bhí Zambia sa nuacht mar gheall gurb iad an t-aon tír i ndeisceart na h-Aifric nar ghlac leis an t-síol IG seo. Tagann se seo ó irisleabhar a léamh mé ag an ám;
“Did Zambia have valid reasons for rejecting GM food aid? No! But the anti-GM lobby may be shocked to hear me say that yes, Zambia had very valid reasons for its concerns. Two of these reasons require comment.
First, there are concerns that African countries would lose their GM-free status if they started to cultivate GM food and thus lose a potentially lucrative market in Europe. Africa’s main trading partner is Europe and in view of the EU moratorium on GM food, African countries that favour the GM technology must decide what to do.
But patterns of trade are changing. My country Kenya has discovered in the last five years that neighbouring Uganda has overtaken Britain as our largest trading partner. From a regional perspective, the common market for Eastern and Southern Africa has recently surpassed the EU as Kenya’s main trading bloc…..
With GM technology, Africa can quadruple its maize output, more than triple sweet potato output and increase banana output by eight times (Dr. Florence Wambugu)”
Coinnigh mé súil amach le h-aghaidh scéalta ón Aifric nuair a shroic mé an bhaile. Thainig sé seo as an Irish Times, Deireadh Fómhar 2003;
"A controversial section of a UN report detailing the continued plundering of Congo’s minerals has been omitted for fear it might derail the country’s fragile peace process…. After initially focusing on African involvement, over the past year the panel focused on the complicity of Western multinationals in the illegal exploitation of gold, diamond, cobalt, coltan and other minerals. Last October, the panel accused 85 companies of breaching OECD standards through their business activities…However, no Western government has investigated the companies’ names with alleged links to such abuses. Instead, some, including the UK, US, Belgium and Germany have lobbied to have their companies names cleared from the “list of shame” in recent months. ‘Many governments, overtly or covertly, exerted pressure on the panel and the Security Council to exonerate their companies’ said Ms Patricia Feeney. In this week’s report the cases against 48 companies are described as “resolved” and requiring “no further action”. They include Barclay’s Bank and mining giant Anglo American. But four British companies; diamond giant De Beers, air transporters Avient and Das Air and the mineral exploitation venture Oryx Natural resources – still have “unresolved” cases. In the last report Avient was alleged to have been contracted to conduct bombing raids over eastern Congo in 1999 and 2000. It also allegedly sold six attack helicopters to the Kinshasa government in 2002.”
Tháinig mé ar ais chuig an Eoraip ar an lá a ndeachaigh an U.S isteach in Iraq. An lá roimh mo eitilt, scaoileadh diúracán ar eitileáin Israeli i Nairobi, an t-aerofort a bhí mé ag fáigeáil. Tar éis an scanradh a bainiú asam, bhain mé an taitneamh as an t-eitilt. Bhí an lá soiléir agus os cionn an Sahara, bhí mé in ann tírdhreach a fheiceáil a raibh cuma oraibh gur as an t-uisce a cruthaigh iad. Os cionn Libya, chonaic mé na garraí glas ciorcalach atá deanta l’uisciú saorga, sheas siad amach go soiléir ón gainimh donn a bhi thart oraibh. Ina dhiadh é sin, d'eitil mé thar an Mediterranean, an Iodáil agus ha h-Alpí. Sé an radharc is áille a bhfaca mé in aon lá amháin riamh.
Bhí mé i Montana in Deireadh Fómhair, 2006. Tá fhios ag a lán Meiriceáinaigh faoi geimhridh na máighte. Fiú gur thit an teocht chomh fúar is a mhothú mé riamh (-25ºC), ní raibh an sneachta ar an talamh ach leath de na trí mhí a chaith mé ann. Dúirt fear a bhí mé ag obair leis nuair a bhí sé óg gur d'fhan an sneachta ar an talamh le 4 nó 5 mhí sa geimhridh, gan nó le gaoithe te an “Chinook”. An fhad a bhí mise ann, bhí dhá tréimhsé fuaire do seachtainne againn.
Nuair a d'fhag mé Éireann do Montana, bhí caor ar a lán crainn, rud nar tharla ró-mhinic, scór bhlían roimhe. Dúireadh liom nuair a bhí mé imithe gur thainig bláth gháirdín amach thart ar Lá Nollaig. Tá Eirinn níos gairré don Ciorcál Artach ná mar atá sé do Gibraltar. Scaití, bhreannaíonn duine ar an grían ag dul faoí ós gcionn an fharraige agus deireann siad “Next stop America” ach ní hé an Mheiriceá an chead stop eile ar dheiscirt na h-Eireann ach sé Newfoundland nó gCanada atá ar dheiscirt dúinn.
Faigheann muid níos mó teas ó sruthanna an fharraige ná ón grían sa tír seo. Gan teas na sruthanna seo, bheadh teocht níos gairre do áiteanna atá níos gairre don ár domhanleithead fhéin ar nós Mosocw, Tuaisceart Mongolia nó Edmonton i gCanada. Tá an áit is túaisceart in Eirinn ar domhanleithead níos airde na mar atá na h-áiteanna is deisceart i Alaska.
Ag scríobh dhom in Mí Feabhra 2007, táimid le dul isteach sa dtréimhse is fuachtmhar ó Samhraidh 2006. Tá teochtanna in Nua Eabhrac ag sarú contasaí aimsire na bliana 1947. Tá an UK ag ollmhú le h-aghaidh tréimhse an fhúar. Dúirt bean na h-aimsíre ón BBC go “mbeidh cuma ar an Aoine go mbeidh sé thart ar -5ºC go -10ºC mar gheall ar an gaoth” Tá níos mó ná 100 “gritters” agus “snowploughs” reidh in Aberdeenshire roimh stoirm sneachta. (suíomh idirlíona an mBBC).
Sna 1970idí, d’fhoilsigh pháipeirí eolaíocht ag rá go raibh muid ag dul isteach i ré-oighir arís. Gréim sé seo ar samhlaíocht na mheáin cumursáide agus thainig ar a laghad leabhar amháin amach faoin t-ábhar. In Eirinn agus an chuid eile den domhan, tá sé cruthaithe ag na h-eolaí go bhfuil daonna ag ardú teocht an domhan. Ach ní ba chorr go ndeanfeadh muid dearmad in Eirinn, UK nó san Eoraip ar ár domhanleithid agus ar an triú dlí go Newtown “for every reaction there is an equal but opposite reaction.” Níl aon dabht sa taobh seo den domhanda ach go bhfaigheadh na geimhridh níos teoaí ach ba chorr go mbeidh muid ollmhaithe le isliú tobann sa geimhridh agus an nádúr ag iarraidh a cothrom nádúrtha a fháil ar ais. I ndeireadh na dála, tar éis dhá nó trí ghlúin, is dóígh go gcuirfidh an t-uisce-leáigh ón áiteanna ar nós Greenland isteach ar sruthanna na fharraige agus stopfaidh an fuinneamh teasa a thagann go h-Eirinn ar fad. Ansin le h-aghaidh na sinsir a thagann ina dhiadh, ní hé saol an lae inniú a bheas ag cuir as dóibh.
Cheapann mé nach dtaitníonn daoine a bheith ag eisteacht le h-ábhar an t-athrú aeráide mar gheall nach ábhar coimriú é. Creidim go bhfuil fhios ag a lán daoine cheanna fhéin go bhfuil sé ag tarlú pé mar nó nach smaoineann siad faoí.